Bileşik faiz, bir dönemde oluşan getirinin ana paraya eklenmesi ve sonraki dönemde yeni toplam üzerinden yeniden getiri hesaplanmasıdır. Bu nedenle “faizin faizi” olarak da anılır. Etki; oran, süre ve getirinin ne sıklıkla ana paraya eklendiğine bağlıdır. Ücret, vergi ve enflasyon gerçek kazancı azaltabilir.
Basit faiz ve bileşik faiz farkı
| Özellik | Basit faiz | Bileşik faiz |
|---|---|---|
| Getiri tabanı | Başlangıç ana parası | Ana para + önceki getiriler |
| Zaman etkisi | Doğrusal | Uzadıkça hızlanan |
| Yeniden yatırım | Varsayılmaz | Varsayılır |
| Hesap | Ana para × oran × süre | Ana para × (1 + oran)^dönem |
Bileşik faiz nasıl hesaplanır?
Örneğin 10.000 TL’nin yıllık yüzde 10 oranla ve getirinin her yıl ana paraya eklenerek değerlendirildiği varsayılsın. Birinci yıl sonunda 11.000 TL, ikinci yıl getirisi başlangıçtaki 10.000 TL yerine 11.000 TL üzerinden hesaplanır. Bu yalnızca matematik örneğidir; güncel ürün getirisi değildir.
Dönem sıklığı neden önemlidir?
Aylık, üç aylık veya yıllık bileşikleme aynı nominal oran altında farklı sonuç oluşturabilir. Ancak bankacılık ürünlerinin gerçek hesap yöntemi, gün sayısı, vade ve yenileme koşuluna bağlıdır. Teorik formül ürün sözleşmesinin yerine geçmez.
Düzenli ekleme bileşik etkiyi nasıl değiştirir?
Her ay eklenen tasarruf, farklı süre boyunca getiri elde eder. İlk yatırılan para daha uzun, son yatırılan daha kısa süre çalışır. Düzenli birikim hesabında her katkı ayrı dönem sayısıyla değerlendirilmelidir.
Enflasyona göre gerçek getiri
Nominal bakiye artarken satın alma gücü aynı oranda artmayabilir. Enflasyon, vergi ve ücretler çıktıktan sonra reel getiri düşük veya negatif olabilir. Bu nedenle yalnızca hesap sonundaki TL büyüklüğüne bakılmamalıdır.
Yaygın hesap hataları
- Yıllık oranı doğrudan aylık oran sanmak
- Yüzdeyi ondalık biçime çevirmemek
- Brüt getiriyi net getiri kabul etmek
- Her dönem yeniden yatırım yapılacağını varsaymak
- Vergi, ücret ve enflasyonu göz ardı etmek
- Kısa vadeli yüksek oranı uzun yıllar sabit kabul etmek
Mevduat örneğini mevduat faizi hesaplama, hesap açılışını vadeli mevduat rehberinde inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bileşik faiz her yatırımda otomatik midir?
Hayır. Getirinin ana paraya eklenip yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Daha sık bileşikleme her zaman daha yüksek kazanç mı?
Diğer tüm koşullar aynıysa etkileyebilir; fakat ürün oranı, ücret ve vade de değişebilir.
Bileşik faiz borçta da çalışır mı?
Ödenmeyen borçlarda maliyet zamanla büyüyebilir; gerçek hesap sözleşme ve mevzuata bağlıdır.
Finansal güvenlik için acil durum fonu yazısını da okuyabilirsiniz.
Pratik değerlendirme senaryosu
Aylık düzenli birikim yapan kişinin ilk yatırdığı para daha uzun, son yatırdığı para daha kısa süre bileşik getiri elde eder. Tüm katkıları başlangıçta yatırılmış gibi hesaplamak sonucu abartır. Her ödeme kendi dönem sayısıyla değerlendirilmelidir.
Tek bir ölçüte bağlı kalmamak neden önemli?
Nominal bakiye büyümesi satın alma gücü artışı anlamına gelmeyebilir. Enflasyon, vergi ve ücretler çıkarıldığında reel sonuç değişir. Yüksek kısa vadeli oranı yıllarca sabit kabul etmek de gerçekçi değildir.
Kontrol ve kayıt adımı
Başlangıç ana parası, her katkının tarihi, dönemsel net oran, ücret ve vade sonu bakiyesini tabloya yazın. Tahmin ile gerçekleşen sonucu düzenli karşılaştırın.
Bilgilendirme: Örnekler eğitim amaçlıdır; yatırım tavsiyesi veya getiri garantisi değildir.
Yaygın yanlış yorumlar
Bileşik faiz hesaplarında en sık yapılan hata, yıllık oran ile dönemsel oranı karıştırmaktır. Faizin hangi sıklıkla ana paraya eklendiği sonucu değiştirir; aylık bileşik ile yıllık bileşik aynı değildir. Ücret, vergi ve enflasyon dikkate alınmadığında hesaplanan nominal büyüme gerçek satın alma gücünü göstermeyebilir.
Karar öncesi son kontrol
Hesaplamayı doğrulamak için başlangıç tutarı, dönem oranı, dönem sayısı ve ek ödeme olup olmadığı açıkça yazılmalıdır. Aynı yatırım iki seçenekle karşılaştırılırken vade ve bileşikleşme sıklığı eşitlenmelidir. Uzun vadede küçük oran farkları büyüyebildiği gibi yüksek maliyetli borçlarda da bileşik etki borç yükünü hızla artırabilir.