Devre kesici, Borsa İstanbul’da fiyatların belirlenen eşiklere ulaşması halinde sürekli işlemi geçici olarak durduran ve emirlerin daha kontrollü biçimde değerlendirilmesini sağlayan mekanizmadır. Amaç fiyatı belirli bir seviyede tutmak değil, aşırı hızlı hareket sırasında piyasanın sağlıklı fiyat oluşturmasına zaman kazandırmaktır.
Borsada Devre Kesici Nedir?
Pay bazında devre kesici, tek bir hisse senedindeki sert harekete uygulanır. Borsa İstanbul’da ayrıca piyasa genelindeki büyük düşüşlerde devreye girebilen Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi bulunur. İki uygulamanın tetikleyicileri ve kapsadığı işlemler aynı değildir.
Pay Bazında Devre Kesici Nasıl Çalışır?
- Pay sürekli işlem yöntemiyle alınıp satılır.
- Fiyat, geçerli devre kesici referansına göre belirlenen eşiğe ulaşır.
- Sürekli işlem geçici olarak durur.
- Belirli süre emir toplama yapılır.
- Tek fiyat yöntemiyle eşleşme gerçekleştirilir.
- Koşullar uygunsa sürekli işleme dönülür.
Devre kesici yalnızca Borsa İstanbul’un belirlediği işlem bölümlerinde ve kurallar çerçevesinde çalışır. Uygulanan değişim yüzdesi ve süre pazar bazında farklı olabilir; güncel rakamlar Borsa İstanbul kaynaklarından kontrol edilmelidir.
Referans Fiyat Nedir?
Devre kesici eşiğinin hesaplandığı temel fiyattır. En son tek fiyat yöntemiyle oluşan fiyat veya ilgili kurala göre baz fiyat kullanılabilir. Devre kesici sonrası oluşan yeni tek fiyat, sonraki değerlendirmede referans haline gelebilir.
Devre Kesici Sırasında Emir Verilir mi?
Sürekli işlem durduğunda sistem emir toplama aşamasına geçebilir. Bu bölümde yeni emir girişi, emir değiştirme veya iptal kuralları uygulama ayrıntılarına göre sınırlandırılabilir. Yatırımcı, aracı kurum ekranındaki durum mesajını ve Borsa İstanbul’un güncel kurallarını izlemelidir.
Devre Kesici Ne Kadar Sürer?
Tek bir sabit süre yoktur. Payın işlem gördüğü pazar, tetiklenme zamanı ve güncel prosedür süreyi etkileyebilir. Seans sonuna yakın tetiklenmelerde farklı uygulama görülebilir. Eski internet içeriklerindeki dakika bilgileri güncelliğini kaybetmiş olabilir.
Devre Kesici ile Tavan-Taban Aynı mı?
Hayır. Tavan ve taban fiyat, bir payın seans içinde işlem görebileceği fiyat aralığının sınırlarını ifade eder. Devre kesici ise referans fiyata göre hızlı hareket gerçekleştiğinde sürekli işlemi geçici olarak durdurur. Bir pay devre kesici sonrası tekrar işleme açılabilir ve günlük fiyat sınırları içinde hareket etmeyi sürdürebilir.
| Kavram | Temel işlev |
|---|---|
| Pay bazında devre kesici | Tek paydaki hızlı hareketi geçici olarak durdurur |
| Endekse bağlı devre kesici | Piyasa genelindeki sert düşüşte geniş kapsamlı çalışır |
| Tavan-taban fiyat | Günlük işlem fiyat aralığını sınırlar |
| Tek fiyat yöntemi | Toplanan emirlerden denge fiyatı oluşturur |
Endekse Bağlı Devre Kesici Nedir?
BIST 100 gibi belirlenen endekste gün içi düşüşün ilan edilen eşiklere ulaşması durumunda piyasa genelinde uygulanabilen sistemdir. Pay ve pay endekslerine dayalı bazı piyasalardaki işlemler etkilenebilir. Eşik, süre ve yeniden başlama prosedürü Borsa İstanbul tarafından yayımlanır.
Devre Kesici Hisseyi Korur mu?
Devre kesici fiyatın daha fazla düşmeyeceğini veya yükseleceğini garanti etmez. Yeniden açılışta emir dengesine göre fiyat hareketi devam edebilir. Mekanizma yalnızca ani hareket sırasında emirlerin yeniden değerlendirilmesine zaman tanır.
Devre Kesici Neden Olur?
- Şirketle ilgili önemli bir haber veya KAP açıklaması.
- Piyasa genelinde ani satış ya da alış dalgası.
- Düşük likidite ve sınırlı emir derinliği.
- Söylenti veya olağan dışı emir akışı.
- Küresel piyasa ve jeopolitik gelişmeler.
- Endeks ağırlığı yüksek paylardaki sert hareket.
Yatırımcı Ne Yapmalı?
- Panikle piyasa emri göndermeden önce işlem durumunu kontrol edin.
- Şirketin KAP açıklaması olup olmadığını inceleyin.
- Bekleyen emrin fiyatını ve geçerliliğini gözden geçirin.
- Devre kesici sonrası fiyat garantisi olmadığını unutmayın.
- Kaldıraçlı veya kredili pozisyonda teminat riskini kontrol edin.
- Sosyal medya söylentisi yerine resmi açıklamaları esas alın.
Sık Yapılan Yanlışlar
- Devre kesiciyi işlem sırasının tamamen kapatılması sanmak.
- Yeniden açılışta fiyatın kesin ters yöne döneceğini düşünmek.
- Tavan-taban ile devre kesiciyi aynı kavram kabul etmek.
- Bütün pazarlarda aynı eşik ve sürenin geçerli olduğunu varsaymak.
- Bekleyen emrin otomatik iptal edildiğini düşünmek.
Sık Sorulan Sorular
Devre kesici çalışınca hisse satılabilir mi?
Sürekli işlem geçici olarak durur; emir toplama ve yeniden açılış aşamaları uygulanır. Emir olanakları aşamaya ve güncel kurallara göre değişir.
Devre kesici olumlu mu olumsuz mu?
Tek başına yön sinyali değildir. Hem hızlı yükseliş hem hızlı düşüş sırasında pay bazında mekanizma çalışabilir.
Bir günde birden fazla devre kesici olur mu?
Koşullar yeniden oluşursa prosedür çerçevesinde tekrar tetiklenebilir.
Hisse alım-satım rehberini ve BIST 100 açıklamasını inceleyebilirsiniz.